حجامت (Cupping Therapy) یکی از قدیمیترین روشهای درمانی است که امروزه محبوبیتی جهانی پیدا کرده است. اما با افزایش تقاضا، سوالات نگرانکنندهای درباره ایمنی و بهداشت تجهیزات مطرح میشود. مهمترین سوالی که هم برای درمانگران و هم برای مراجعین پیش میآید این است: «آیا لیوان حجامت یکبار مصرف است یا میتوان آن را شست و مجدداً استفاده کرد؟»

پاسخ کوتاه این است: بستگی دارد. نوع حجامت (تر یا خشک) و جنس لیوان (شیشهای، پلاستیکی یا سیلیکونی) تعیینکننده اصلی هستند. در این مقاله مرجع، تمام استانداردهای جهانی بهداشت و روشهای اصولی استریل کردن را بررسی میکنیم تا سلامت شما و مراجعینتان تضمین شود.
هشدار جدی: عدم رعایت اصول استریل کردن در حجامت میتواند منجر به انتقال بیماریهای خطرناک خونی مانند هپاتیت B، هپاتیت C و HIV شود. هرگز ایمنی را فدای صرفهجویی نکنید .
قانون طلایی: تفاوت حجامت تر (با خونریزی) و خشک
اولین قدم در تصمیمگیری درباره دور انداختن یا نگه داشتن لیوان، نوع حجامت است:
۱. حجامت تر (Wet Cupping / Hijama)
در این روش، خراشهای پوستی ایجاد شده و خون خارج میشود. طبق استانداردهای بینالمللی کنترل عفونت:
- اگر از لیوانهای پلاستیکی سوپاپدار استفاده میکنید، این لیوانها صد در صد یکبار مصرف هستند. پلاستیک دارای منافذ میکروسکوپی است که خون و پاتوژنها در آن نفوذ کرده و با شستشوی معمولی پاک نمیشوند .
- اگر از لیوانهای شیشهای استفاده میکنید، تنها در صورتی قابل استفاده مجدد هستند که در دستگاه اتوکلاو (Autoclave) استریل شوند. جوشاندن یا الکل زدن برای از بین بردن ویروسهای خونی کافی نیست.
۲. بادکش خشک (Dry Cupping)
در بادکش خشک یا ماساژ بادکش که خونریزی وجود ندارد و پوست سالم است، میتوان لیوانها را پس از شستشو و ضدعفونی سطح بالا (High-Level Disinfection) مجدداً استفاده کرد. اما حتی در اینجا هم باید احتیاط کرد، زیرا ممکن است خراشهای میکروسکوپی روی پوست وجود داشته باشد.
جنس لیوان و قابلیت استریل شدن
شناخت جنس لیوان برای انتخاب روش شستشو حیاتی است:
- پلاستیک (Polycarbonate/Polystyrene): اکثر لیوانهای موجود در بازار از این نوع هستند. این مواد در برابر حرارت بالا (جوشاندن یا اتوکلاو) مقاوم نبوده و تغییر شکل میدهند یا مواد سمی آزاد میکنند. بنابراین برای حجامت تر، حتماً باید دور انداخته شوند .
- شیشه (Glass): مقاومترین نوع است. بهترین گزینه برای «بادکش گرم» (Fire Cupping) بوده و قابلیت تحمل دمای بالای اتوکلاو را دارد.
- سیلیکون (Silicone): معمولاً برای بادکش صورت یا ماساژ استفاده میشود. برخی از انواع باکیفیت سیلیکون قابل جوشاندن هستند، اما باید دستورالعمل سازنده را چک کنید .
راهنمای گامبهگام شستشو و استریل کردن (مخصوص لیوانهای چندبار مصرف)
اگر از لیوانهای شیشهای یا سیلیکونی برای بادکش خشک استفاده میکنید، باید مراحل زیر را دقیقاً طی کنید:
مرحله ۱: پیشتمیزکاری (Pre-Cleaning)
بلافاصله پس از اتمام کار، لیوانها را با آب گرم و صابون مایع بشویید تا چربیها، ژل و آلودگیهای ظاهری پاک شوند. از یک برس نرم استفاده کنید تا تمام زوایای داخلی لیوان تمیز شود .
مرحله ۲: ضدعفونی سطح بالا (Disinfection)
شستن با آب و صابون کافی نیست. لیوانها باید در محلولهای ضدعفونیکننده غوطهور شوند. گزینههای استاندارد عبارتند از:
- محلول آب و وایتکس (Bleach): نسبت ۱ به ۱۰ (یک پیمانه وایتکس، ۹ پیمانه آب) به مدت ۲۰ دقیقه.
- آب اکسیژنه (Hydrogen Peroxide 7.5%): غوطهوری به مدت ۳۰ دقیقه .
- سای دکس (Cidex): محلولهای بیمارستانی گلوتارآلدئید که بسیار قوی هستند.
نکته حرفهای: الکل ۷۰ درصد تنها باکتریهای سطح پایین را از بین میبرد و برای استریل کردن ابزار حجامت که با مایعات بدن در تماس است، کافی نیست.
مرحله ۳: آبکشی و خشک کردن
پس از خارج کردن از محلول ضدعفونی، لیوانها را با آب تمیز (ترجیحاً آب مقطر) آبکشی کنید تا باقیمانده مواد شیمیایی پاک شود. سپس با یک دستمال تمیز و بدون پرز کاملاً خشک کنید. رطوبت باقیمانده میتواند محیطی برای رشد باکتریها باشد .
جدول مقایسه روشهای استریل کردن
در جدول زیر، روشهای مختلف برای لیوانهای حجامت را مقایسه کردهایم تا بهترین تصمیم را بگیرید:
| روش | مناسب برای جنس | کارایی در حجامت تر (خونی) | سطح ایمنی |
|---|---|---|---|
| اتوکلاو (Autoclave) | شیشه، برخی سیلیکونها | بسیار عالی (استاندارد بیمارستانی) | ۱۰۰٪ (استریل کامل) |
| جوشاندن (Boiling) | شیشه، سیلیکون مقاوم | ضعیف (ویروسها ممکن است زنده بمانند) | متوسط (ضدعفونی) |
| مواد شیمیایی (Chemicals) | پلاستیک ضخیم، شیشه | غیرقابل قبول برای پلاستیک | خوب (در صورت زمان تماس کافی) |
| دور انداختن (Disposal) | پلاستیک سوپاپدار | تنها گزینه استاندارد | ۱۰۰٪ (حذف ریسک) |
سوالات متداول (FAQ)
۱. آیا میتوانم لیوان پلاستیکی را بجوشانم؟
خیر. اکثر لیوانهای پلاستیکی حجامت از جنس پلیاستایرن هستند و در آب جوش ذوب میشوند یا تغییر شکل میدهند که باعث نشتی هوا در استفاده بعدی میشود .
۲. اگر لیوان حجامت را فقط برای خودم استفاده کنم، میتوانم آن را نشویم؟
خیر. حتی روی پوست خودتان هم باکتریهای طبیعی (فلور نرمال) وجود دارد. باقی ماندن خون یا چربی در لیوان باعث رشد کلونیهای باکتریایی میشود که در استفاده بعدی میتواند باعث عفونت شدید پوستی شود .
۳. آیا شستن با مایع ظرفشویی کافی است؟
تنها برای “تمیزکاری اولیه” کافی است. برای از بین بردن میکروبها و ویروسها، حتماً باید پس از شستشو از مرحله ضدعفونی شیمیایی استفاده کنید.
سلامتی مراجعین شما، اعتبار شماست!
هرگز با استفاده از تجهیزات غیراستریل، سلامت بیماران و شهرت حرفهای خود را به خطر نیندازید. اگر به دنبال آرامش خاطر هستید، استفاده از پکهای یکبار مصرف استریل بهترین گزینه است.